Geestgronden
De geestgronden van Sint Pancras zijn een belangrijk deel van het agrarisch erfgoed van Dijk en Waard. Ze liggen op de strandwal en horen bij de geschiedenis van het dorp en van tuinders en boeren.
Onderzoek naar de geestgronden
Veel mensen weten niet precies waar deze gronden liggen en waarom ze belangrijk zijn. Ook zijn ze vaak lastig te zien en te beleven. Daardoor herkennen mensen ze minder als erfgoed.
Daarom doen we onderzoek naar de ligging, grootte en geschiedenis van de geestgronden. Fase 1 van dit onderzoek is klaar. In deze fase hebben we de geestgronden in kaart gebracht en gekeken naar de belangrijkste kenmerken en waarden. Het rapport kunt u hier bekijken en downloaden(Verwijst naar een externe website). In fase 2 gaan we verder. We maken duidelijke keuzes en afspraken over hoe we met de geestgronden omgaan, bijvoorbeeld bij nieuwe plannen in het gebied. Het doel is om dit bijzondere landschap beter te beschermen, te gebruiken en zichtbaar te maken.
Meedoen aan het onderzoek
We doen dit graag samen met inwoners. Woont u in Sint Pancras of voelt u zich betrokken? Neem contact met ons op en vraag naar de Afdeling Erfgoed. Uw kennis en ideeën helpen ons bij het maken van goede keuzes.
Wat is een geest?
De geest van Sint Pancras is een historisch cultuurlandschap dat zich heeft ontwikkeld op een oude strandwal. Een strandwal is een natuurlijke zandrug die duizenden jaren geleden door de zee en de wind is gevormd. Doordat deze gronden hoger en droger lagen dan de omliggende veen- en kleigebieden, waren zij aantrekkelijk voor bewoning en landbouw.
Door de eeuwen heen ontstond op de strandwal een samenhangend landschap van akkers, tuinen, erven, woningen, wegen, sloten en waterlopen. Dit geheel noemen we de geest. De geest is daarom meer dan alleen een bodemtype of een gebied met akkerland. Het is een historisch gegroeid systeem waarin landschap, bewoning en gebruik met elkaar verbonden zijn.
De geest van Sint Pancras heeft grote invloed gehad op de ontwikkeling van het dorp. De historische structuur is nog altijd herkenbaar in het wegenpatroon van de Bovenweg, Benedenweg en Achterweg, de verkaveling, open en gesloten verhouding, hoogte en laagte verschillen en de ligging van de historische dorpskern.
Omdat de geest door de eeuwen heen voortdurend is gebruikt, aangepast en veranderd, wordt deze gezien als een dynamisch cultuurlandschap met bijzondere cultuurhistorische en archeologische waarden.
De historische geest en de bestemming Tuin - Geestgronden zijn niet hetzelfde.
De geest is een cultuurhistorisch landschap dat zich door de eeuwen heen heeft ontwikkeld. De exacte begrenzing daarvan is in de loop van de tijd veranderd en laat zich niet altijd scherp afbakenen. Het onderzoek naar de geest laat zien dat verschillende historische kaarten en onderzoeken soms tot iets andere contouren leiden. Daarom wordt de geest gezien als een historisch landschap en niet als een vast omlijnd gebied.
De bestemming Tuin - Geestgronden is een juridische regeling in het omgevingsplan. Deze bestemming is ingesteld om belangrijke cultuurhistorische, landschappelijke en archeologische waarden van delen van de geest te beschermen. Hierdoor kan het voorkomen dat een perceel historisch onderdeel uitmaakt van de geest, maar niet de bestemming Tuin - Geestgronden heeft, of andersom.
Een aantal percelen binnen Sint Pancras heeft de bestemming Tuin - Geestgronden. Deze bestemming heeft als doel de kenmerkende kwaliteiten van de geest zo goed mogelijk te behouden.
De gronden zijn bestemd voor tuinen bij de aangrenzende woningen. Bebouwing is beperkt mogelijk. Zo zijn kleine kassen of dierenverblijven toegestaan tot maximaal 20 m² per perceel. Andere gebouwen zijn niet toegestaan.
Voor sommige werkzaamheden is een omgevingsvergunning nodig. Dit geldt bijvoorbeeld voor:
- het afgraven, ophogen of diep omwerken van de grond;
- het graven van nieuwe watergangen;
- het aanleggen van leidingen dieper dan 40 centimeter;
- het verlagen van het waterpeil.
Normaal onderhoud blijft mogelijk. Daaronder valt bijvoorbeeld het vervangen van bestaande drainage.
Met deze regels wil de gemeente voorkomen dat waardevolle landschappelijke structuren, cultuurhistorische kenmerken of archeologische resten onbedoeld verloren gaan. Zo blijft de geschiedenis van de geest ook in de toekomst herkenbaar.
Bij het onderzoek naar de geest en in ruimtelijke plannen worden verschillende begrippen gebruikt. Hieronder leest u wat deze termen betekenen.
Geest
De geest van Sint Pancras is het historische cultuurlandschap dat zich heeft ontwikkeld op een strandwal. De geest omvat niet alleen de voormalige akkergronden, maar ook de samenhang tussen bebouwing, wegen, sloten, verkaveling en archeologische waarden. De geest wordt daarom gezien als een historisch gegroeid systeem dat door de eeuwen heen voortdurend is veranderd.
Geestgrond en geestgronden
Geestgrond is grond die op de strandwal door mensen in gebruik is genomen en ingericht voor landbouw, bewoning of andere vormen van landgebruik. In het onderzoek van Mooi NH wordt geestgrond beschreven als in cultuur gebrachte grond op een strandwal.
Geestgronden zijn de gronden die onderdeel uitmaken van de geest. Deze term wordt vooral gebruikt in onderzoek, beleid en ruimtelijke plannen. De term verwijst naar de gronden waarop de cultuurhistorische ontwikkeling van de geest heeft plaatsgevonden.
Geestnederzetting
Een geestnederzetting is een nederzetting die zich heeft ontwikkeld in samenhang met een
geest. Kenmerkend zijn de historische relatie tussen akkers, erven, wegen, waterlopen en bebouwing. In Sint Pancras zijn deze kenmerken onder meer zichtbaar in de structuur van de Bovenweg, Benedenweg en Achterweg en de historische verkaveling daartussen.
Strandwal
Een strandwal is een natuurlijke zandrug die duizenden jaren geleden is gevormd door de werking van zee en wind. Op deze hoger gelegen en relatief droge gronden heeft zich later de geest ontwikkeld. De strandwal vormt daarmee de natuurlijke basis van het historische landschap van Sint Pancras.
Bestemming tuin-geestgrond
Tuin - Geestgronden is een bestemming in het omgevingsplan voor gronden die onderdeel uitmaken van de historische geest. Voor deze gronden gelden specifieke regels voor bouwen en werkzaamheden, zodat cultuurhistorische, landschappelijke en archeologische waarden behouden blijven.
De geest vormt de historische basis van Sint Pancras. Hoewel het oorspronkelijke agrarische gebruik grotendeels is verdwenen, zijn veel kenmerken nog altijd zichtbaar. Denk aan het historische wegenpatroon, de verkaveling, de open ruimtes tussen de lintbebouwing en de archeologische resten die zich nog in de bodem bevinden.
Met het onderzoek naar de geest wil de gemeente meer inzicht krijgen in de geschiedenis, kwaliteiten en toekomstmogelijkheden van dit bijzondere landschap. De resultaten van het onderzoek helpen bij toekomstige ontwikkelingen en dragen bij aan het behoud en de versterking van de identiteit van Sint Pancras.
Planning 2026
-
Q2
Status: ActiefStart onderzoek fase 2 onderzoek geestgrond